سیستم شاخص رنگ و طبقهبندی پیگمنتها
پیگمنتها پودرهای رنگی با ماهیت آلی یا معدنی هستند که برای رنگدهی به بسترهای مختلف مورد استفاده قرار میگیرند. انتخاب صحیح پیگمنت میتواند رنگی درخشان، جلای مناسب، شفافیت یا کدری و همچنین مقاومتهای مورد نیاز برای محصول یا مرکب نهایی را فراهم کند. پیگمنت مناسب، علاوه بر ایجاد جلوه بصری خاص در بستهبندی نهایی، باعث ارتقای ارزش محصول شده و آن را در میان سایر رقبا متمایز میسازد. از همین رو، انتخاب درست پیگمنت در فرمولاسیون مرکب و سایر کاربردها اهمیت بالایی دارد.
با توجه به تنوع بالای پیگمنتهای آلی و معدنی و گستره متنوع خواص آنها، فرمولاسیونکنندگان مرکب و تولیدکنندگان باید شناخت دقیقی از ویژگیهای این مواد داشته باشند. همچنین برقراری ارتباط مؤثر و حرفهای با تأمینکنندگان پیگمنت، میتواند در انتخاب بهینه و مناسب این مواد برای کاربردهای مختلف نقش کلیدی داشته باشد. در نهایت، با درک درست و انتخاب اصولی پیگمنت، میتوان محصولی را تولید کرد که علاوه بر داشتن رنگ دلخواه، دوام و عملکرد مطلوبی را نیز ارائه دهد.
سیستم شاخص رنگ (Color Index System)
برای شناسایی و دستهبندی پیگمنتها در سطح بینالمللی، از سیستمی به نام شاخص رنگ (Color Index System) استفاده میشود. این سیستم توسط انجمن رنگرزان و رنگشناسان (Society of Dyers and Colourists – SDC) و انجمن شیمیدانان نساجی و رنگشناسان(AATCC) Association of Textile Chemists and Colourists) The) طراحی و تدوین شده است.
در این سیستم، به هر پیگمنت بر اساس ترکیب شیمیاییاش یک نام عمومی (Generic Name) و یک شماره ساختاری (Constitution Number) اختصاص داده میشود. نام عمومی پیگمنت بر پایه ترکیب شیمیایی، طیف رنگی (فام) و ترتیب ثبت آن در سیستم تعیین میشود و همچنین، سیستم کدگذاری ساختاری بر اساس نوع ماده، رنگ، شناسه اختصاصی و رده شیمیایی هر پیگمنت میباشد (شماره ساختاری پیگمنت یک عدد پنجرقمی میباشد که اطلاعاتی در مورد ساختار شیمیایی آن ارائه میدهد. در این عدد، یک یا دو رقم اول بیانگر کلاس شیمیایی پیگمنت است).
حرف اول نمایانگر دستهبندی ماده میباشد:
حرف دوم نشاندهنده رنگ ماده میباشد:
به عنوان مثال:
در کد C.I. Pigment Red 1 (12070) که به صورت خلاصه PR 1 (12070) نیز نوشته میشود:
– واژه Pigment نشان میدهد این ماده رنگدانه است، نه دای
– واژه Red نوع فام رنگ را مشخص میکند
– عدد 1 نشان میدهد این اولین پیگمنت قرمز ثبتشده در سیستم است
– عدد 12070 نیز به ساختار شیمیایی این پیگمنت اشاره دارد که در این مورد، متعلق به گروه مونوآزو-3-هیدروکسی-2-نفتانیلاید (monoazo-3-hydroxy-2-naphthanlide) است.
پیگمنتهایی که از نظر شیمیایی مشابه هستند اما در نوع فلز، اسید یا فرم بلوری نمک تفاوت دارند، تحت نام عمومی یکسانی دستهبندی میشوند، اما با استفاده از یک کد عددی پس از دو نقطه از یکدیگر متمایز میگردند.
برای مثال، فرمهای مختلف نمکی از پیگمنت Permanent Red 2B به شکل زیر نامگذاری میشوند:
سیستم شاخص رنگ (The Colour Index System) بههمراه شمارههای ساختاری (Constitution numbers) در جدول ۴.۱ خلاصه شده است.
برای هر پیگمنت با یک ساختار مولکولی خاص، تنها یک شماره ساختاری اختصاص داده میشود؛ با این حال، ممکن است چند نام عمومی مختلف به یک شماره ساختاری مشترک مرتبط باشد.
به عنوان مثال، پیگمنت C.I. Pigment Blue 15 که بهعنوان یک پیگمنت آبی فتالوسیانین مس نامحلول طبقهبندی میشود، دارای یک ساختار شیمیایی مشخص با یک شماره ساختاری یکتا است. شماره ساختاری مرتبط با این پیگمنت 74160 میباشد. این پیگمنت دارای چندین فرم بلوری متفاوت است اما همگی شماره ساختاری یکسانی دارند. برخی از فرمهای بلوری با تهرنگ قرمز نیز علاوه بر شماره 74160، دارای شماره ساختاری 74250 نیزهستند که نشاندهنده تککلره شدن فتالوسیانین مس میباشد (فرآیندی که برای پایدارسازی فرم بلوری آلفا به کار میرود).
وضعیتی مشابه نیز در مورد تعدادی دیگر از پیگمنتها مشاهده میشود که در جدول ۴.۳ فهرست شدهاند.
سیستم شاخص رنگ بدون توجه به نام تولیدکننده، پیگمنتها را شناسایی و طبقهبندی میکند. شرکتهایی که پیگمنتی را با یک کد مشخص تولید میکنند، موظفاند ساختار شیمیایی دقیق آن را حفظ کنند تا محصولشان با همان کد در این سیستم به رسمیت شناخته شود.
مرجع
Chemistry and Technology of Water Based Inks
Edited by P. LADEN
