پلیمر چیست؟
پلیمرها مولکولهای بزرگی هستند که از یک سری واحد تکرارشونده تشکیل شدهاند که به آنها مونومر گفته میشود.
بسته به مونومرهای سازنده، پلیمرها میتوانند آلی یا معدنی باشند. همچنین بسته به منبع تهیه، پلیمر میتواند طبیعی یا سنتزی باشد.
به همین دلیل، پلیمرها گروه بسیار گستردهای از مواد را تشکیل میدهند و بر اساس ساختار، روش تولید و خواص نهایی میتوان آنها را به شکلهای مختلفی دستهبندی کرد.
پلیمرها مولکولهای بزرگی هستند که از واحدهای تکرارشوندهای به نام مونومر تشکیل شدهاند. پلیمرها بر اساس نوع مونومرهای سازنده میتوانند آلی یا معدنی و بر اساس منبع تهیه، طبیعی یا سنتزی باشند. پلیمرها را میتوان از نظر روش ساخت و همچنین خواص و رفتار حرارتی به گروههایی مانند ترموست، ترموپلاست و الاستومر تقسیم کرد. در محصولات پلیمری رنگی نیز میتوان از مواد رنگی جامد مانند پیگمنت، پیشسازهای مایع یا پیشسازهای جامد مانند مستربچ استفاده کرد. انتخاب ماده رنگی و روش تهیه پیشساز رنگی به نوع پلیمر، گرید، شرایط فرآیند و ویژگیهای مورد انتظار محصول نهایی وابسته است.
دستهبندی پلیمرها
پلیمرها را میتوان بر اساس معیارهای مختلفی دستهبندی کرد.
یکی از روشهای دستهبندی، توجه به روش ساخت پلیمر است. بر این اساس میتوان محصولات را به موادی حاصل از واکنشهای تراکمی، واکنشهای افزایشی یا موارد مشابه تقسیم کرد.
از طرف دیگر، میتوان پلیمرها را بر اساس خواصی که از خود نشان میدهند نیز دستهبندی کرد.
از این دیدگاه، گروههای مهمی مانند موارد زیر مطرح هستند:
| نوع پلیمر | ویژگی کلی |
|---|---|
| ترموست | پس از شبکهای شدن و پخت، مانند ترموپلاستها قابلیت فرآیند مجدد ندارند |
| الاستومر | دارای تعداد محدودی اتصالات شبکهای و رفتار الاستیک در بازه نسبتاً وسیعی از دما |
| ترموپلاست | معمولاً دارای مولکولهای پلیمری خطی و بلند یا با تعداد شاخه کم و قابل فرآیند با روشهای ترموپلاستیک |
ترموست چیست؟
ترموستها محصول نهایی واکنش شبکهای شدن هستند که به آن پخت نیز گفته میشود.
پس از پخت، این مواد با روشهایی که ترموپلاستها فرآیند میشوند، قابل فرآیند نیستند و ایجاد تغییرات در آنها تنها با روشهای مکانیکی امکانپذیر است.
رنگی کردن ترموستها
برای رنگی کردن ترموستها میتوان از پیشسازهای پودری مانند پیگمنت یا پیشسازهای مایع استفاده کرد.
در صورتی که پخت در اثر واکنش دو یا چند جزء با یکدیگر محقق شود، معمولاً ماده ایجادکننده رنگ به جزء پایدارتر افزوده میشود.
نکته مهم این است که اضافه کردن مواد رنگی به این پلیمرها میتواند باعث کند شدن یا تسریع فرآیند پخت شود.
الاستومر چیست؟
الاستومرها پلیمرهایی هستند که به شکل برگشتناپذیر، اما با تعداد کمی اتصالات، شبکهای شدهاند.
همین حالت ساختاری باعث شده است که الاستومرها در بازه نسبتاً وسیعی از دما، رفتار الاستیک از خود نشان دهند.
یکی از مثالهای بسیار معمول این گروه، کش است.
الاستومر با اعمال نیروی اندک معمولاً تغییر شکل قابل ملاحظهای پیدا میکند و پس از برداشتن نیرو به حالت قبلی خود برمیگردد.
رنگی کردن الاستومرها
برای رنگی کردن الاستومرها نیز میتوان از اختلاط رنگدانههای جامد یا پیشسازهای مایع با پلیمر پایه، پیش از فرآیند استفاده کرد.
در اینجا نیز سرعت فرآیند میتواند در حضور ماده رنگی کم یا زیاد شود.
مرز بین الاستومر و ترموست
مرز بین الاستومر یا ترموست را نمیتوان به طور دقیق مشخص کرد و گسترهای از مواد با خواص بینابینی نیز میتوان داشت.
ترموپلاست چیست؟
رزینهای ترموپلاستیک بزرگترین گروه از پلیمرها هستند که معمولاً از مولکولهای پلیمری خطی و بلند یا با تعداد شاخه کم تشکیل میشوند.
این پلیمرها در دماهای بالاتر ذوب شده و با روشهای ترموپلاستیک شکل نهایی محصول را به خود میگیرند.
از جمله روشهای فرآیند این مواد میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- قالبگیری تزریقی
- قالبگیری دمشی
- قالبگیری چرخشی
- فرآیند اکستروژن
فرآیند اکستروژن پلیمر
یکی از معمولترین روشهای فرآیند کردن ترموپلاستیکها، فرآیند اکستروژن است.
برای آشنایی بیشتر با این فرآیند میتوانید مقاله:
را مطالعه کنید.
رنگی کردن کالای پلیمری
برای رنگی کردن پلیمر میتوان از مواد رنگی جامد مانند پیگمنت، پیشسازهای مایع یا پیشسازهای جامد مانند مستربچ استفاده کرد.
در متن حاضر، استفاده از مستربچ بهعنوان روش مطلوب مطرح شده است.
به طور کلی، انتخاب ماده رنگی و روش تهیه پیشساز رنگی باید متناسب با پلیمر و فرآیند مورد استفاده انجام شود.
عوامل مهم در رنگی کردن محصولات پلیمری
هنگامی که محصول هدف یک پلیمر رنگی باشد، نوع و گرید پلیمر معمولاً توسط مشتری تعیین میشود.
زمانی که هدف، رنگ همانندی در کالاهای پلیمری باشد، استفاده از همان پلیمر نهایی برای انجام رنگ همانندی ضروری است؛ زیرا عوامل مختلفی میتوانند بر ظاهر رنگی کالای نهایی تأثیر داشته باشند.
مهمترین موارد عبارتاند از:
- تهرنگ پلیمر
- میزان پشتپوشی یا شفافیت پلیمر
- وجود برخی ادتیوها
- وجود روشنکنندههای نوری
- وجود فیلرها
- وجود برخی پایدارکنندهها
- گرید پلیمر
- شرایط فرآیند
- نوع و ویژگیهای رنگدانه
تأثیر ادتیوهای موجود در پلیمر
پلیمر تولیدشده در واحدهایی مانند پتروشیمی میتواند حاوی برخی مواد افزودنی باشد.
برای مثال ممکن است پلیمر حاوی موارد زیر باشد:
- روشنکنندههای نوری
- فیلرها
- برخی پایدارکنندهها
وجود این مواد میتواند بر ظاهر رنگی محصول نهایی تأثیر داشته باشد.
انتخاب پلیمر مناسب برای تهیه پیشساز رنگی
علاوه بر رنگ هدف، در محصول نهایی باید پشتپوشی و ویژگیهای فیزیکی و مکانیکی نیز بررسی شوند؛ زیرا حضور رنگدانه میتواند بر برخی از این ویژگیها تأثیر بگذارد.
از طرف دیگر، گرید پلیمر نیز بر فرآیندی که برای تهیه پیشساز رنگی مورد استفاده قرار میگیرد، تأثیر دارد.
نقش گرید پلیمر در تولید مستربچ
در ساخت پیشسازهای پیگمنتی مانند مستربچ، معمولاً گریدی از پلیمر که جریانپذیری مذاب سبکی داشته باشد انتخاب میشود؛ زیرا ویسکوزیته مذاب با افزودن رنگدانه بالا میرود.
زمانی که تست روی دستگاه تزریق انجام میشود، در واقع فرمولاتور رفتار پیشساز رنگی مورد نظر خود را در پلیمر هدف بررسی میکند.
در صورتی که مشکلی ایجاد شود، ترکیب مستربچ تغییر میکند.
دمای فرآیند پلیمر و انتخاب پیگمنت
یکی از موارد مهم در فرآیند کردن پیگمنتها، دمای فرآیند کردن است.
بازه معمول فرآیند کردن پلیمرهای مختلف را میتوان در تصویر مربوط به دستهبندی پلیمرها مشاهده کرد.
نکته مهم در انتخاب پیگمنت
در انتخاب پیگمنت، تصور عمده بر این است که پیگمنتهای معدنی مقاومت دمایی بالاتری دارند.
با این حال، باید دقت کرد که این موضوع در مورد همه پیگمنتها صادق نیست.
تغییر رنگ در پیگمنتها تنها بر اثر شکستن ساختار یا واکنش با سایر اجزا اتفاق نمیافتد.
تغییر ساختار کریستالی نیز یکی از دلایل تغییر رنگ کالا است.
جدول خلاصه دستهبندی پلیمرها
| دسته | ساختار/رفتار کلی | نکته مرتبط با رنگی کردن |
|---|---|---|
| ترموست | پس از شبکهای شدن و پخت، فرآیندپذیری آن مانند ترموپلاستها نیست | استفاده از پیگمنت یا پیشساز مایع؛ ماده رنگی میتواند بر سرعت پخت اثر بگذارد |
| الاستومر | دارای تعداد محدودی اتصالات شبکهای و رفتار الاستیک | استفاده از رنگدانه جامد یا پیشساز مایع پیش از فرآیند |
| ترموپلاست | معمولاً دارای مولکولهای خطی و بلند یا با شاخه کم | استفاده از پیگمنت، پیشساز مایع یا مستربچ؛ گرید پلیمر در فرآیند اهمیت دارد |
نکات مهم درباره پلیمر و رنگی کردن آن
اگر هدف شما انتخاب یا تهیه یک پیشساز رنگی برای محصول پلیمری است، تنها انتخاب رنگدانه بر اساس رنگ ظاهری کافی نیست.
موارد زیر نیز باید در نظر گرفته شوند:
- نوع پلیمر
- گرید پلیمر
- دمای فرآیند
- جریانپذیری مذاب
- نوع رنگدانه
- پایداری حرارتی رنگدانه
- پشتپوشی یا شفافیت
- ادتیوهای موجود در پلیمر
- خواص فیزیکی و مکانیکی محصول
- رفتار مستربچ در پلیمر هدف

دسته بندی
پلیمر ها را می توان بسته به روش ساخت به محصولات حاصل از واکنش تراکمی، واکنش افزایشی یا موارد مشابه تقسیم بندی کرد. یا اینکه پلیمر را بسته به خواصی که از خود نشان می دهد به ترموست، ترموپلاست، الاستومر و سایر موارد تقسیم کرد.

ترموست ها؛ محصول نهایی از واکنش شبکه ای شدن که به آن پخت نیز گفته می شود ایجاد می شود و پس از پخت با روش هایی که ترموپلاست ها پروسه می شوند پروسه پذیر نمی باشد و تنها ایجاد تغییرات با روش های مکانیکی ممکن می باشد. در رنگی کردن این محصولات تنها از پیش ساز های پودر نظیر پیگمنت یا پیش ساز های مایع می توان استفاده نمود در صورتی که پخت در اثر واکنش دو یا چند جز با یکدیگر محقق شود معمولا ماده ایجاد کننده رنگ به جز پایدارتر افزوده می شود. اضافه کردن مواد رنگی به این پلیمر ها می تواند باعث کند شدن یا تسریع پروسه پخت شود.
الاستومرها؛ پلیمرهایی هستند که به شکل برگشت ناپذیر اما با تعداد کمی اتصالات شبکه ای شده اند. همین حالت ساختاری باعث شده که الاستومر ها در بازه نسبتا وسیعی از دما رفتاری الاستیک را از خود نشان دهند. یک مثال بسیار معمول از این پلیمر ها کش است. الاستومر با اعمال نیروی اندک معمولا تغییر شکل قابل ملاحظه ای می کند و پس از برداشتن آن نیرو به حالت قبلی بر می گردد. در مورد الاستومر فرایند ایجاد اتصالات شبکه ای را وولکانیزاسیون می نامند و برای رنگی کردن این محصول نیز می تواند از اختلاط رنگدانه های جامد یا پیش ساز های مایع با پلیمر پایه قبل از فرایند استفاده کرد. در اینجا نیز سرعت فرایند می تواند در حضور ماده رنگی کم یا زیاد شود.
مرز بین الاستومر یا ترموست بودن را نمی توان به طور دقیق مشخص کرد و گستره ای از مواد با خواص بینابینی می توان داشت.
رزین های ترموپلاستیک؛ بزرگترین گروه از پلیمرها هستند که معمولا از ملکول های پلیمری خطی و بلند یا با تعداد شاخه کم تشکیل می شوند. این پلیمرها در دماهای بالاتر ذوب شده و با روش های ترموپلاستیک نظیر قالب گیری تزریقی، قالب گیری دمشی، قالب گیری چرخشی و مواد مشابه شکل نهایی محصول را به خود می گیرند.معمول ترین روش پروسه کردن ترموپلاستیک ها استفاده از فرآیند اکستروژن است.
رنگی کردن کالای پلیمری
برای رنگی کردن پلیمر میتوان از مواد رنگی جامد نظیر پیگمنت، پیش ساز مایع یا پیش ساز جامد نظیر مستربچ می توان بهره گرفت که مطلوبترین روش معمولا مستربچ است.
هنگامی که محصول هدف یک پلیمر رنگی باشد، نوع و گرید پلیمر معمولا توسط مشتری تعیین می شود. زمانی که رنگ همانندی در کالاهای پلیمری هدف باشد استفاده از همان پلیمر نهایی برای انجام رنگ همانندی ضروری می باشد زیرا که موارد زیر نیز در ظاهر رنگی کالای نهایی تاثیر دارد:
ته رنگ پلیمر و میزان پشت پوشی/شفافیت آن
وجود برخی ادتیو ها در پلیمرهای تولید واحد هایی نظیر پتروشیمی (پلیمر می تواند حاوی روشن کننده های نوری، فیلرها یا برخی پایدارکننده ها باشد)
علاوه بر رنگ هدف محصول نهایی بایستی پشت پوشی و ویژگی هایی نظیر خواص فیزیکی مکانیکی که ممکن است تحت تاثیر حضور رنگدانه تغییر نمایند نیز بررسی گردد.
تاثیر گرید پلیمر بر پروسه ای که بایستی برای تهیه پیش ساز رنگی استفاده شود.
در ساخت پیش ساز های پیگمنتی نظیر مستربچ معمولا گریدی از پلیمر که جریان پذیری مذاب سبکی داشته باشد انتخاب می شود زیرا ویسکوزیته مذاب با افزودن رنگدانه بالا می رود. زمانی تست روی دستگاه تزریق تست می شود در واقع فرمولاتور رفتار پیش ساز رنگی مورد نظرش را در پلیمر هدف بررسی می کند تا اگر مشکلی پیش آمد ترکیب مستربچ تغییر کند.
یکی از مواردی که در پروسه کردن پیگمنت ها اهمیت می یابد دمای پروسه کردن است که در شکل زیر بازه معمول پروسه کردن پلیمر های مختلف آمده است.

در انتخاب پیگمنت تصور عمده بر این است که پیگمنت های معدنی مقاومت دمایی بالاتری دارند بایستی دقت نمود که این موضوع در مورد همه پیگمنت ها صادق نمی باشد. تغییر رنگ در پیگمنت ها تنها بر اثر شکستن ساختار یا واکنش با سایر اجزا نمی باشد. تغییر ساختار کریستالی نیز یکی از دلایل تغییر رنگ کالا می باشد.
سوالات متداول درباره پلیمر
پلیمر چیست؟
پلیمرها مولکولهای بزرگی هستند که از واحدهای تکرارشوندهای به نام مونومر تشکیل شدهاند. پلیمرها میتوانند بر اساس مونومرهای سازنده، آلی یا معدنی و بر اساس منبع تهیه، طبیعی یا سنتزی باشند.
انواع اصلی پلیمرها کداماند؟
در یکی از دستهبندیهای رایج بر اساس خواص، پلیمرها به گروههایی مانند ترموست، ترموپلاست و الاستومر تقسیم میشوند.
ترموپلاست چیست؟
ترموپلاستها بزرگترین گروه از پلیمرها هستند و معمولاً از مولکولهای پلیمری خطی و بلند یا با تعداد شاخه کم تشکیل میشوند. این پلیمرها در دماهای بالاتر ذوب شده و با روشهایی مانند تزریق، دمشی، چرخشی و اکستروژن فرآیند میشوند.
ترموست چیست؟
ترموست محصول نهایی واکنش شبکهای شدن است که به آن پخت نیز گفته میشود. پس از پخت، این مواد مانند ترموپلاستها قابلیت فرآیند مجدد ندارند.
الاستومر چیست؟
الاستومرها پلیمرهایی هستند که به شکل برگشتناپذیر و با تعداد کمی اتصالات شبکهای شدهاند و در بازه نسبتاً وسیعی از دما رفتار الاستیک از خود نشان میدهند.
برای رنگی کردن پلیمر از چه موادی استفاده میشود؟
برای رنگی کردن پلیمر میتوان از مواد رنگی جامد مانند پیگمنت، پیشسازهای مایع یا پیشسازهای جامد مانند مستربچ استفاده کرد.
آیا پیگمنتهای معدنی همیشه مقاومت دمایی بیشتری دارند؟
خیر. اگرچه تصور عمده این است که پیگمنتهای معدنی مقاومت دمایی بالاتری دارند، اما این موضوع درباره همه پیگمنتها صادق نیست. تغییر ساختار کریستالی نیز میتواند یکی از دلایل تغییر رنگ کالا باشد.
آیا گرید پلیمر بر تولید مستربچ تأثیر دارد؟
بله. گرید پلیمر بر فرآیندی که برای تهیه پیشساز رنگی استفاده میشود تأثیر دارد و در تولید پیشسازهای پیگمنتی معمولاً گریدی با جریانپذیری مذاب مناسب انتخاب میشود.
چرا برای رنگ همانندی باید پلیمر نهایی را در نظر گرفت؟
زیرا تهرنگ پلیمر، میزان پشتپوشی یا شفافیت و وجود برخی ادتیوها مانند روشنکنندههای نوری، فیلرها یا پایدارکنندهها میتوانند بر ظاهر رنگی محصول نهایی تأثیر داشته باشند.
جمعبندی
پلیمرها گروه گستردهای از مواد هستند که از واحدهای تکرارشوندهای به نام مونومر تشکیل شدهاند و میتوانند بر اساس معیارهای مختلفی مانند منبع تهیه، روش ساخت و خواص، دستهبندی شوند.
ترموستها، ترموپلاستها و الاستومرها از گروههای مهم پلیمرها بر اساس رفتار و خواص آنها هستند.
در تولید محصولات پلیمری رنگی نیز انتخاب پیگمنت، پیشساز مایع یا مستربچ باید با توجه به نوع و گرید پلیمر، شرایط فرآیند، دمای فرآیند و ویژگیهای مورد انتظار محصول انجام شود.
همچنین در انتخاب پیگمنت نباید تنها به مقاومت دمایی توجه کرد؛ زیرا تغییر ساختار کریستالی نیز میتواند بر تغییر رنگ محصول اثر داشته باشد.
منبع
A. Müller, Coloring of Plastics: Fundamentals – Colorants – Preparations, First Edition, Hanser Gardner Publications, Inc., 2003, ISBN 1-56990-352-2.
مشاوره و اطلاعات تخصصی پیگمنت
در صورت نیاز به اطلاعات تکمیلی در خصوص پیگمنتهای شرکت توسعه پردیس سبز میتوانید با کارشناسان این مجموعه در تماس باشید.
کارشناس فروش:
09120809581
کارشناس فنی:
09120809582
برای آشنایی بیشتر با محصولات و خدمات توسعه پردیس سبز نیز میتوانید از وبسایت این مجموعه بازدید کنید:
برای انتخاب پیگمنت مناسب، با کارشناسان ما در ارتباط باشید
اگر برای تولید محصولات پلیمری به اطلاعات بیشتری درباره پیگمنتها، مستربچ و انتخاب ماده رنگی مناسب نیاز دارید، کارشناسان توسعه پردیس سبز آماده ارائه اطلاعات تخصصی و راهنمایی هستند.